Rondom italie in de oudheid


Etrusken

Zo’n 3000 jaar geleden leefden de Etrusken het noorden van Italie, een volk met een bijzondere eigen identiteit, taal, schrift en grafcultuur waarover steeds meer ontdekt wordt. Zij vormden de eerste grote beschaving in wat nu Italie is. De rol tussen man en vrouw was bijvoorbeeld gelijk. Er valt veel te vertellen over dit bijzondere volk en veel moois te bekijken uit onder andere Cerveteri, Tarquinia en Volterra


Grieken in Italië

Het zuiden van Italie en Sicilie werd door de Romeinen Magna Graecia genoemd. Verschillende vestigingen van dit Magna Graecia, gesticht tussen 800 en 600 voor Christus, zijn van grote invloed geweest op de culturele vorming van de Romeinen. In deze lezing kijken we onder andere naar de overblijfselen uit onder andere Paestum, naar de tempels in Selinunte, Agrigento en Segesta. En we horen het boeiende verhaal van de ontdekking van de Bronzen van Riace

 

Romeinen

Wie kent niet de sage van Romulus en Remus; de tweeling die de stad Rome stichtte in 753 voor Christus! De Romeinen bouwden voort op de cultuur van de Etrusken en de Grieken maar ontwikkelden zich daarnaast ook zeer praktisch, zowel in hun bouwkunst als in hun beeldende kunst. Vele boeiende keizers heeft dit rijk gekend, goede en minder goede. Allen wilden imponeren en hebben hun stempel gedrukt op de geschiedenis van het Romeinse Rijk. In deze lezing kijken we naar de functie en bouw van een Forum, het Aquaduct, de triomfboog en de Basilica. Maar ook naar de portretkunst, de opgravingen uit Pompeï en Herculaneum; de erotische uitspattingen van onder andere Caligula, te herkennen op de Warren beker, en nog veel meer!

       

Vroegchristelijke kunst

Het was keizer Constantijn de Grote die bij het Edict van Milaan in 313 een einde maakte aan de christenvervolging. Dat opende de weg voor vroegchristelijke afbeeldingen die we terugvinden binnen funeraire kunst maar ook bijvoorbeeld in Aquileia waar zich een prachtige vroegchristelijke mozaiekvloer bevindt. Ambrosius heeft een grote rol gespeeld zowel in Aquileia als voor de vroegchristelijke muziek. En natuurlijk vertel ik over de byzantijnse kunst in Ravenna.


Rondom de Renaissance in italie


Wandeling door Florence

Florence staat bekend als de bakermat van de Renaissance. Maar het is ook een heerlijke stad om te verblijven. Alles is te lopen in het centrum. En er is een overdaad aan (renaissance-)kunst; gezellige markten; heerlijk eten of een echt Italiaans ijsje. In deze lezing maken we kennis met de historie van deze prachtige stad door middel van een wandeling langs de meest markante gebouwen en kerken. Tevens een introductie van het ontstaan van de Renaissance (of “rinascimento” op z’n Italiaans).

 

Florence en het geslacht De’ Medici’s  

Florence, al gesticht in 59 v. Chr. werd een belangrijk handelscentrum. En vanaf het begin van de 15e eeuw werd Florence bestuurd door het bankiersgeslacht De’ Medici, van wie de meesten een grote belangstelling hadden voor schilderkunst, beeldhouwkunst, architectuur en literatuur. Als mecenas hadden diverse leden van deze familie grote invloed op de architectuur en op de kunst in het algemeen. In deze lezing worden enkele bekende monumentale kunstwerken besproken die specifiek in opdracht van de familie De’ Medici werden gemaakt. In welke context werden ze gemaakt en wat was de intentie van de opdrachtgever hierbij?

 

Mantua en de Gonzaga’s

Wat de Medici’s waren voor Florence waren de Gonzaga’s voor Mantua. Zij bestuurden Mantua ten tijde van de Renaissance en als humanisten boden zij een podium aan diverse kunstenaars. Leon Battista Alberti tekende voor de bouw van de Sant’Andrea en de schilder Mantegna vereeuwigde de familie in de Camera degli Sposi in het in het palazzo Ducale. De techniek van ‘di sotto in su’ werd hier toegepast! En niet te vergeten: de grote componist Monteverdi was in dienst van de Gonzaga’s.

 

Pisa en Siena

Beide steden zijn van oorsprong Etruskisch, hebben een rijke historie en komen tot grote bloei in de vroege Renaissance. De overgang van de gotiek naar de vroegrenaissance is herkenbaar. Beide steden wedijveren ook met het machtige Florence. In Pisa is de Piazza dei Miracoli met de Dom, het baptisterium en het Camposanto onovertroffen. In Siena is het dat schelpenvormige plein met het Palazzo Pubblico dat de aandacht trekt. Kunstenaars als Nicola en Giovanni Pisano werkten in beide steden. Schilders als Duccio, Simone Martini, de gebroeders Lorenzetti behoorden tot de Sienese School.

 

 

Venetië en haar achterland

Venetië…. La Serenissima, de stad van de handel, de stad van de Dogen! De stad van de San Marco, waar dankzij componisten als Willaert, Gabrieli en later Monteverdi de techniek van de cori Spezzati ontstond. De stad van de ‘Venetiaanse School’ met grootmeesters als Bellini, Titiaan en Tintoretto. En de Veneto waar grote bouwmeesters als Palladio en Scamozzi het gedachtengoed van Vitruvius verder uitwerkten.

 

Michelangelo

Wie kent niet de David, misschien wel het meest gefotografeerde kunstwerk ooit. Zeker het bekendste werk van Michelangelo. Maar er valt zoveel meer over deze geniale kunstenaar te vertellen die voor vier pausen werkte. Hij was schilder, beeldhouwer, dichter, architect en hij kreeg de bijnaam Il Divino. Zijn werk is groots en indrukwekkend en hij was de belangrijkste kunstenaar uit de Renaissance!

 

Leonardo da Vinci

In ontwikkeling

Rondom de Barok


Theatrum Mundi


Emotie


Lijden


Van graftombes tot suites


Spanje en de nieuwe wereld


Caravaggio

Caravaggio, wie kent hem niet….. De schilder van de contrareformatie. De schilder tussen licht en duisternis. De schilder wiens korte leven een aaneenschakeling was van schandalen!. Hij haalde modellen ‘van de straat’ en bracht heiligen dichter bij de mensen door ze menselijker weer te geven. Ook gebruikte hij een sterk licht-donker contrast waarmee hij een dramatisch effect bereikte. Hij had een enorme invloed op de kunstenaarsgeneratie na hem. Er is zelfs sprake van een naar hem genoemde stroming: ‘Caravaggisme’.

Rembrandt

In binnen- en buitenland kent men Rembrandt van Rijn, de belangrijkste schilder uit de geschiedenis van ons land. Onze nationale trots. Rembrandt leefde en werkte in de 17e eeuw, voornamelijk in Amsterdam. Een periode die getekend werd door de Tachtigjarige oorlog. Maar ook een periode van welvaart, bekend als De Gouden eeuw. Hij werd de schilder van de vele zelfportretten. Hierin kun je goed zien hoe zijn beeld van het kunstenaarschap veranderde. Hij werd ook de schilder van de vele werken geïnspireerd op de bijbel. En zijn tragische levensverhaal spreekt natuurlijk tot de verbeelding.

Rondom het impressionisme


De school van Barbizon

In het midden van de 19e eeuw vestigde zich een groepje kunstschilders in het kleine dorpje Barbizon, ten zuidoosten van Parijs. En zij schreven geschiedenis door het landschap als hoofdonderwerp van hun kunstwerken te nemen. Kunstenaars zoals Millet en Rousseau schilderden buiten, rechtstreeks naar de natuur. Dit was nieuw, maar de schilders vonden inspiratie bij John Constable en de Hollandse landschapstraditie. Een boeiende lezing waarin landschapsschilderkunst wordt belicht, als opmaat naar het impressionisme.


Het Realisme

Het realisme in de 19e eeuw is een reactie op de strenge klassieke regels van de Academische schilderkunst en op de gekunstelde romantiek. De schilder Gustave Courbet gaf de aanzet, met zijn eigen expositie tegenover de entree van de wereldtentoonstelling, die hij de naam Pavillion du Realisme gaf. Afbeeldingen van gewone mensen en alledaagse gebeurtenissen, maar wel op groot formaat. Het leidde tot opschudding en schande! Een interessante lezing waarin boeiend werk van onder andere Courbet en Manet wordt besproken en geplaatst tegen achtergrond van de veranderende 19e eeuw

 

Het Impressionisme

 

Monet en zijn tuinen

Claude Monet is bij uitstek de schilder die gekoppeld wordt aan het impressionisme. Deze stroming kreeg zijn naam naar aanleiding van de titel van één van zijn schilderijen: Impression soleil levant. De impressionisten schilderden het licht en de sfeer van landschappen en dorpsgezichten. Claude Monet verbleef de laatste 25 jaar van zijn leven op zijn landgoed in Giverny. Zijn tuinen inspireerden hem tot het maken van zijn meest beroemde schilderijen, die van de waterlelies, les nympheas.  Bleef Monet hangen in deze decoratieve manier van schilderen, terwijl de schilderkunst ondertussen mannen als Picasso en Mondriaan erkenden als vernieuwers? Was dit de laatste fase van deze kunstenaar, zoals een tijdlang werd gedacht? Pas later is men gaan inzien dat Monets latere werk een belangrijke impact hadden op kunstenaars als Rothko en Pollock en dat hij experimenteerde met ruimte en tijd.


Het Postimpressionisme


Vincent van Gogh

Van Gogh wordt gezien als een van de grote schilders van de 19e eeuw. Zijn werk valt onder het postimpressionisme. Zijn invloed op stromingen als het expressionisme en fauvisme is enorm geweest. Maar erkenning kwam pas laat. Tijdens zijn leven werd hij niet begrepen en heeft hij maar één schilderij verkocht: De Rode Wijngaard. Zelf was hij overtuigd van zijn manier van werken. ‘Als ik later iets waard zal blijken te zijn, ben ik nu ook al iets waard’, schreef hij aan zijn broer Theo. Ondertussen kent iedereen zijn werk. Aanleiding genoeg om stil te staan bij het toch wel tragische leven van deze kunstenaar, zijn zoektocht op weg naar zijn kunstenaarschap, zijn leven in Brabant en Frankrijk en de grote rol die zijn broer Theo heeft gespeeld.

 

Rodin

Is Rodin de grootste beeldhouwer ooit? In ieder geval een van de bekendste! Rodin leefde en werkte in Frankrijk ten tijde van het Impressionisme. Zijn betekenis voor de beeldhouwkunst is te vergelijken met wat Van Gogh, Gauguin en Cézanne voor de schilderkunst hebben betekend. Rodin streed tegen de overheersende academische kunst van zijn tijd, en verbond zijn artistieke boodschap met de moderne tijd. In zijn werk gaat het niet alleen om de geïdealiseerde vormen van het menselijk lichaam, maar ook om het tonen van het maakproces zelf. Wereldberoemd werd Rodin met beelden als De Denker en De Kus.

Kunst rond de eeuwwisseling

Art Nouveau

Art Nouveau, of Jugendstil, is een kunststroming rond 1900 die we kunnen herkennen aan sierlijke ronde vormen en bloemmotieven. De stijl is terug te vinden in architectuur, schilderkunst maar ook in sieraden, glaskunst en meubels. In mijn lezing horen we over de Arts & Craftsbeweging uit Engeland, die aan de Art Nouveau beweging ten grondslag ligt. Ik vertel over Samuel Bing, met zijn “Maison de l’Art Nouveau”, over de slaoliestijl van Jan Toorop, over het prachtige glaswerk van René Lalique en over de actrice Sarah Bernhardt die Nederlandse roots had. Muziek is er ook: één van de prachtige gedichten van Paul Verlaine, op muziek is gezet en gezongen door Charles Trenet! Een sfeervolle lezing!

 

Art Deco

Art Deco is onlosmakelijk verbonden met de Roaring Twenties in Engeland, of Les Années Folles in Frankrijk. Paul Poiret en Coco Chanel speelden een grote rol binnen de mode; ze bevrijdden de dames van het korset. In 1925 gaf de wereldtentoonstelling in Parijs zijn naam aan deze kunststroming die zich manifesteerde binnen kunsten en decoratie. De Stijl wordt vaak gekenmerkt door rijke kleuren, geometrische figuren en overdadige versieringen. Het waren de jaren van de groeiende autobranche, en daarbij horende affiches; van de opkomst van de jazzmuziek, de tango en de charleston, en de eerste wolkenkrabbers. Kortom, een boeiend en sprankelend onderwerp!


Expressionisme

In deze lezing gaan we ons bezig houden met een stroming waarbij de kunstenaar centraal komt te staan en waarbij het begrip expressie verwordt tot zelfexpressie. Nietzsche’s ideeën betreffende het Apollinische en het Dionysische liggen hieraan mede ten grondslag en zullen besproken worden. In Frankrijk zien we het expressionisme bij Fauvisten als Matisse, De Vlaminck en ‘onze’ Kees van Dongen. In Duitsland ontstaan twee kunstenaarsgroepen; Die Brücke, met onder andere Heckel en Kirchner. En Der Blaue Reiter met naast Macke en Mark Wassily Kandinsky. Expressionisme komen we ook tegen in de literatuur en de muziek. En wat dit laatste betreft: Arnold Schönberg heeft hier een grote rol gespeeld, dus hij mag deze avond niet ontbreken

 

Surrealisme en Dadaïsme

Een lezing over dadaïsme en surrealisme; dat gaat over uitgebreid experimenteren op kunstzinnig gebied. Binnen het dadaïsme waren kunstenaars als Duchamps en Man Ray zeer vernieuwend. Surrealisme wordt gebaseerd op fantasie, op dromen zonder ratio en los van morele waarden, waarbij een duidelijke link te leggen is naar Sigmund Freud. Dat gaat over onverwachte, verrassende, humoristische of soms choquerende uitingen van creativiteit! Maar ook over chaos, ellende; en de ontgoocheling na de Grote Oorlog. Werk van Dali, Magritte, Delvaux en Max Ernst wordt besproken. En we luisteren naar klankgedichten (Hugo Ball) en gedichten van Paul Eluard, verklankt door Poulenc.


De Stijl

De Stijl is een kunstenaarsbeweging, vernoemd naar een tijdschrift opgericht in 1917 met dezelfde naam. Bekende namen zijn Mondriaan, Bart van der Lek, Theo van Doesburg, Rietveld en Vilmos Huszar. Hun streven werd het de kunst radicaal te hervormen met een minimum aan kleuren en met behulp van vooral horizontale en verticale lijnen. Zo werd deze stroming de rationele reactie op de waanzin van WOI. Boeiend is het om de ontwikkeling van deze mannen te bekijken en de invloed die ze op elkaar hebben gehad. En uiteindelijk herkennen we nog aspecten van De Stijl bij Piet Hein Eek! En wist u dat Louis Andriessen een compositie heeft geschreven met als titel ‘De Stijl’?


Picasso

Picasso was een van de bekendste, invloedrijkste en meest creatieve kunstenaars ooit. Hoewel in Spanje geboren heeft hij het grootste deel van zijn leven in Frankrijk doorgebracht. De vele vrouwen die hij in zijn leven heeft gehad waren ook duidelijk herkenbaar in de evenzovele verschillende stijlen die hij hanteerde. Telkens vernieuwde hij zichzelf, zowel qua stijl als ook wat betreft kunstdisciplines of de wijze waarop hij leefde. Zijn enorme erfenis heeft bij zijn erfgenamen geleid tot drie zelfmoorden. Maar als kunstenaar is hij ongeëvenaard en hij is van grote invloed geweest. We bekijken vele prachtige kunstwerken die hij heeft gemaakt, waaronder natuurlijk de beroemde Guernica. En we luisteren onder andere naar muziek van Igor Stravinsky.